HetMagazijn

ReisMagazijn > Mali - Een ontdekkingsreis in het land van de Niger

De reis

Van Birma naar Mali (niet naar Bali) | Djenné | Boottocht over de Bani | Tussenstop in Mopti | De Tellem |
Naar Timboektoe | Timboektoe | Hombori | Mopti | Pays Dogon | Ségou | Naschrift | Meer over Mali

Eerste pagina van deze reis | De foto's

Meer over Mali

Algemeen

Mali is een republiek in West-Afrika. De totale oppervlakte van het land is 1.240.192 km2 en daarmee is Mali het op vijf na grootste land van Afrika. Mali is bijna dertig keer zo groot als Nederland en bijvoorbeeld vijf maal zo groot als Groot-Brittannië. Mali grenst in het noorden en noordoosten aan Algerije, in het westen en zuidwesten aan Niger, in het zuiden aan Burkina Faso, Ivoorkust en Guinee en in het oosten aan Senegal en Mauritanië.

Centraal-Mali maakt deel uit van de Grote West-Afrikaanse Slenk en bestaat uit plateaus (tafelbergen) van zelden meer dan 450 m hoog, en vlakten. Zuid-Mali ligt in de bekkens van de rivieren Niger en Senegal, terwijl zich in het uiterste zuidwesten een aantal uit zandsteen gevormde bergen met vrij steile rotswanden bevindt.

De noordelijke, vrijwel onbewoonde helft van het land ligt binnen de Sahara. De woestijn rukt steeds verder naar het zuiden op. Hier wonen alleen nog Moren en Toeareg. In dit woestijngebied van Noord-Mali komt alleen in de wadi's (droge rivierbeddingen) nog enige vegetatie voor.

Zuid-Mali vormt een moeras- en steppegebied met in het zuiden wouden en langs de rivieren op sommige plaatsen galerijwouden. Hier is ook wat akkerbouw mogelijk.

Tussen het noorden en het zuiden ligt de overgangszone tussen woestijn en savanne, de Sahel. In West-Mali ligt het Nationaal Park van de Baoulé en het Manding-hoogland. Hier hebben rivieren vroeger terrasvormige ravijnen uitgesleten. In het oosten van het land ligt het grillige Adrar des Iforhas-gebergte, met hoogtes van 500 tot 900 meter. Ten zuiden van Mopti ligt een 200 kilometer lange, steile rotswand, de Falaise de Bandiagara. Tegen deze wand hebben de Dogon hun dorpen gebouwd. De noordelijke uitloper van dit plateau vormt het hoogste punt van Mali, de Hombori Tondo met 1155 meter.

Het Malinese landschap wordt voor een groot gedeelte bepaald door een aantal grote rivieren. De belangrijkste rivier is de Niger die 1500 kilometer dwars door Mali stroomt. In het westen stroomt de Senegal (670 kilometer in Mali) die gevoed wordt door de zijrivieren Bafing, Bakoy en Baoulé. De Falémé is de grensrivier met Senegal.

Klimaat

Door de grootte van het land ligt Mali in verschillende klimaatzones. Het noorden kent een woestijnklimaat, het zuiden kent een steppeklimaat en daartussen in heeft de Sahel een steppeklimaat. Het jaar is in alle klimaatzones opgebouwd uit drie seizoenen.

De regentijd loopt van juni tot en met september en dat is met name in het uiterste zuiden goed te merken. Daar valt gemiddeld ca. 1200 mm regen en dat is 400 mm meer dan in Nederland. De luchtvochtigheid loopt in deze periode op tot 100 procent. Verder noordelijk neemt de neerslaghoeveelheid sterk af en wordt de regentijd ook steeds korter. In de hoofdstad Bamako valt ca. 1000 mm per jaar en ten noorden van de lijn Mopti-Timboektoe-Gao valt gemiddeld minder dan 200 mm per neerslag per jaar. In deze periode is het vaak al zeer heet in Mali. De maximumtemperatuur ligt dan in Bamako tussen de 30 en 35 graden en in Timboektoe tussen de 35 en 40 graden. In de Sahel-zone valt tussen 300 en 600 mm per jaar. Deze hoeveelheden kunnen per jaar echter zeer verschillen.

Na de regentijd volgt de Malinese 'winter', zoals de Malinezen het zelf noemen. Deze periode duurt van oktober tot en met februari en met name in het noorden is het dan merkbaar koeler met 'maar' 30 tot 35 graden. 's Nachts kan het in het noorden zelfs afkoelen tot rond het vriespunt. In de maanden december, januari en februari valt er in Mali geen druppel regen.

De periode van maart tot en met mei is de warme tijd met temperaturen in Bamako tegen de 40 graden en in Timboektoe tot 45 graden. In de Malinese Sahara komen enkele van de heetste gebieden ter wereld voor met temperaturen van boven de 50 graden. De stad Kayes in West-Mali heeft de twijfelachtige eer de heetste stad van Afrika te zijn, met temperaturen die regelmatig boven de 40 graden uitkomen.

Met name als de gloeiend hete woestijnwind, de harmattan, vanuit het noordoosten waait, is het buiten niet uit te houden. Daar komt nog bij dat deze winden gepaard gaan met stofstormen die het openbare leven helemaal kunnen stilleggen. De harmattan waait met name van december tot maart.

Flora en fauna

De drie vegetatiezones zijn sterk afhankelijk van de drie klimaatzones. Het zuiden is bedekt met savannes en langs de rivieren met bossen. Het savannelandschap of brousse bestaat vooral uit struiken en lage bomen, noordelijker uit gras en struiken. Des te zuidelijker men komt, des te gevarieerder de vegetatie wordt.

De Sahel-zone heeft over het algemeen een steppevegetatie met grassen en struiken en bomen die goed tegen de droogte kunnen zoals acacia's, cram-cram en apebroodbomen of baobabs. De baobab kan vijftien meter hoog worden en heeft een enorme plompe stam. Baobab stamt van het Arabische bu hibab dat fruit met veel zaad betekent. De noordelijke Sahel kent veel open plekken en wat doornig struikgewas. De Sahara is grotendeels kaal met alleen in het zuidelijke deel nog wat vegetatie. Geschat wordt dat 25 procent van Mali bedekt is met weidegrond, 7 procent is bedekt met bos en 2 procent is landbouwgebied. De rest van de grond ligt braak.

De dierenwereld van Mali staat onder grote druk. Met name het grote wild wordt sterk bedreigd door de toenemende droogte en de oprukkende woestijn. De mensen hebben alle plaatsen waar nog water te vinden is, ingenomen. Bovendien jaagt de lokale bevolking op praktisch alles wat beweegt. Er zijn maar een paar natuurreservaten waar de dieren zich relatief veilig kunnen voelen. Het meest wild komt dan ook voor in het westen en zuiden van het land.

Er komen in Mali ongeveer 650 soorten vogels voor, met name langs de Niger, maar ook in het noordelijke Timboektoe. In de rivieren en meren van Mali komen ongeveer 200 soorten vis voor, waaronder de capitaine en verder karpers, hondshaaien, en verschillende soorten meervallen.

Geschiedenis

Van de vierde tot de zestiende eeuw was Mali onderdeel van drie belangrijke Afrikaanse culturen: het koninkrijk Ghana, het koninkrijk Mali en het koninkrijk Songhai. De belangrijkste rapporten over deze culturen zijn van Arabische geleerden die er op bezoek kwamen. Een belangrijk centrum was Timboektoe. In de veertiende eeuw was deze plaats een belangrijk centrum voor geschiedenis, rechtsleer en de Islamitische godsdienst. Timboektoe was ook een handelscentrum en een bestemming voor handelskaravanen.

Na aanvankelijk fel verzet van de lokale bevolking namen de Fransen het gebied in vanaf 1893 en noemden het Frans Soedan. Het werd als zodanig een onderdeel van Frans West-Afrika. De Sudanese republiek en Senegal werden onafhankelijk van Frankrijk in 1960 onder de naam Federatie van Mali. Al na een paar maanden trok Senegal zich terug uit deze federatie en werd de Sudanese republiek hernoemd tot Mali. In 1992 werden de eerste democratische verkiezingen gehouden. Sinds enige jaren worden politieke en economische hervormingen doorgevoerd en is de strijd aangebonden met de corruptie.

Bevolking

Mali heeft naar schatting elf miljoen inwoners. Dit betekent dat er ongeveer negen inwoners per km2 wonen. Verder wonen er uit economische overwegingen nog meer dan drie miljoen Malinezen in Ivoorkust, Frankrijk en andere buurlanden van Mali. Vrouwen in Mali krijgen gemiddeld zeven kinderen. Een kwart van de bevolking woont in steden, de rest op het platteland.

Bijna 30 procent van de bevolking woont in het vochtige, vruchtbare zuiden. Dit percentage stijgt door de trek van het platteland naar de stad, een trek die voornamelijk veroorzaakt wordt door de aanhoudende droogte, waar het land in de jaren tachtig veel van te lijden heeft gehad.

De grootste en belangrijkste stad is de hoofdstad Bamako met ca. 950.000 inwoners. Veel kleiner zijn steden als Ségou (ca. 90.000 inwoners) en Mopti (78.000). Het platteland in het noorden is vrijwel onbevolkt. De meest mensen wonen in het zuiden en langs de Niger. De bevolkingsgroei ligt de laatste jaren rond de 2,8 procent. Het geboortecijfer bedroeg in 2000 48,70 procent, het sterftecijfer 18,71 procent.

Mali heeft een zeer jonge bevolking. Het percentage inwoners tussen 0-14 jaar bedroeg in 2000 47,2 procent, tussen 15-64 jaar 49,73 procent en 65plus 3,07 procent. De gemiddelde leeftijd is laag. De levensverwachting voor mannen is bijna 46 jaar en voor vrouwen ruim 48 jaar. Per 1000 levendgeborenen overlijden 121 kinderen voor hun eerste verjaardag en dat is een van de hoogste cijfers ter wereld.

Een overzicht van de belangrijkste bevolkingsgroepen

• De Bambara vormen de grootste bevolkingsgroep van Mali met drie miljoen mensen. Voornamelijk als akkerbouwers wonen ze in Centraal- en Zuid-Mali waar ook de grootste steden Bamako en Ségou liggen.
• De Malinké (600.000) en de Soninké of Marka (750.000) wonen in West-Mali en zijn sterk verwant met de Bambara. De Bambara, Soninké en Malinké worden tezamen ook wel Mandé of Manding genoemd. Deze volkeren waren de stichters van de grote West-Afrikaanse rijken. Op dit moment beheersen ze alleen al door hun grote aantal de politiek en de economie. De Bambara zijn gematigde Islamieten, vrij modern en daardoor zijn veel oude gebruiken en rituelen verloren gegaan. Alleen van de oude muziek is nog veel overgebleven. Deze muzikanten heten griots of jali's en staan ook nu nog in hoog aanzien.
• De Bozo (150.000) zijn waarschijnlijk het oudste volk van Mali. Het is een volk van vissers en botenbouwers. Ze wonen over het algemeen langs de Niger in kleine langgerekte dorpen.
• De Peul (1 miljoen) worden ook wel Fula, Fulani en Fulbe genoemd. Deze veehouders wonen in grote delen van West-Afrika en in Mali in en rondom de Niger-delta. Vanaf de achttiende eeuw kwam dit volk in de verdrukking door de landbouwactiviteiten van andere volken en door de hoge belastingen. Ze verzetten zich hiertegen fel. Ze stichtten daarop Islamitische staten, zoals Masina met Djenné als hoofdstad.
• De Songhai (600.000) leven voornamelijk in Oost-Mali (Timboektoe, Gao, Hombori). Vroeger waren het vissers en nijlpaardjagers en nu akkerbouwers. Ze verbouwen voornamelijk gierst en sorghum en in het natte seizoen ook rijst. Hun cultuur wordt vooral bepaald door de Islam.
• De Toeareg (500.000) leven in het Noord-Malinese woestijngebied. Het is het meest zuidelijke Berbervolk. Ze wonen verder nog voornamelijk in Zuid-Algerije en Noord-Niger. Ze spreken Tamasheq, een Berbertaal. Ze leiden een nomadisch bestaan als veehouders. Ook de Toeareg zijn Islamieten maar met enkele afwijkende kenmerken. Zo zijn ze strikt monogaam en nemen de vrouwen een belangrijke plaats in. Verder zijn de mannen gesluierd en de vrouwen juist niet. Door de langdurige droge periodes in de jaren zeventig en tachtig van de twintigste eeuw raakten ze vrijwel al hun vee kwijt.
• De Moren (150.000) zijn nomadische Arabieren die met hun vee door de Sahara en de Sahel trekken. De meeste Moren wonen in Mauritanië en in Mali leven ze dan ook voornamelijk langs de Mauritaanse grens en rond Timboektoe.
• De Dogon (500.000) is het bekendste volk van Mali. De invloed van de Islam en het Christendom is vrijwel nihil zodat de Dogon nog steeds hun traditionele animistische levensstijl hebben kunnen behouden. Aanvankelijk vestigden ze zich aan de Niger, in de buurt van het huidige Bamako. In de vijftiende eeuw werden ze gedwongen weg te trekken. Ze vestigden zich daarna langs de Falaise de Bandiagara, een 200 kilometer lange kloofwand in het zuidoosten van Mali. Het zijn akkerbouwers die onder andere gierst, sorghum, tomaten en uien verbouwen. De uien worden gedroogd en daarna verhandeld, de andere producten zijn voor eigen gebruik. Een typisch Dogon-product is dolo, gierstbier, dat zelfs gedronken wordt door kinderen. De Dogon hebben ook vee, dat echter verzorgd wordt door de Peul omdat de Dogon dat minderwaardig werk vinden.
  De Dogon-gemeenschap is hiërarchisch verdeeld in een aantal maatschappelijke groepen. De belangrijkste groep zijn de landbouwers en daarna komen de smeden, de wevers en de leerbewerkers. Tussen de verschillende groepen worden geen huwelijken gesloten. Ook de vrouwen die tot deze groepen behoren hebben hun eigen werkzaamheden.
  De Dogon geloven in één god, Amma, en kennen verschillende heilige dieren, zoals de luipaard, de krokodil en de vos. Een van de belangrijkste met veel mysteries omgeven gebeurtenissen in het leven van de Dogon is de besnijdenis, van zowel jongen als meisjes. Dit in westerse ogen verwerpelijke gebruik wordt trouwens door bijna alle Malinese bevolkingsgroepen in stand gehouden. In de steden neemt de vrouwenbesnijdenis de laatste jaren af, mede door protesten uit het buitenland.
  Bij vele gelegenheden wordt er gedanst door de jonge mannen die begeleid worden door zingende mannen met trommels. Ze dragen allemaal maskers, vaak dierenfiguren. Zeer bijzonder zijn de dansers op stelten. Het belangrijkste ritueel is de sigui. Deze ceremonie vindt één keer per zestig jaar plaats. Het eerstvolgende generatiefeest is in 2025 en markeert het begin van een nieuwe generatie. Bepalend voor de datum is de stand van een satelliet van de ster Sirius, Sirius-B. Alle gebruiken, rituelen en geheimen van de Dogon worden dan overgedragen op de jongere generatie.

Economie

Mali is één van de armste landen in de wereld. Economische activiteiten vinden voornamelijk plaats in het zuidwesten waar de grote rivieren zoals de Niger rivier en Senegal rivier lopen. Mali is in hoge mate afhankelijk van ontwikkelingshulp.

Ongeveer 80 procent van de bevolking is werkzaam in de landbouw en visserij. Katoen is het belangrijkste exportproduct en Mali is hierdoor erg afhankelijk in schommelingen in de prijs van dit product. Gierst, rijst en sorghum zijn andere belangrijke producten voornamelijk voor lokale consumptie en grondnoten en suikerriet zijn andere belangrijke exportgewassen. Slechts ongeveer 2 procent van het beschikbare landoppervlak wordt gebruikt voor het verbouwen van gewassen. De veeteelt gebruikt ongeveer 25 procent van het landoppervlak. De landbouw wordt bemoeilijkt door de periodieke droogtes. Daarnaast is de visserij in de grote rivieren ook een belangrijke voedselbron.

Mali heeft verschillende grondstoffen. Alleen zout en goud worden op grote schaal ontgonnen. Sinds het einde van de jaren 1990 hebben een aantal multinationals hun gouddelvingsoperaties uitgebreid en de regering van Mali verwacht dat het land één van de belangrijkste goudexporteurs in Afrika beneden de Sahara zal worden.

De informatie op deze pagina is een bewerkte en ingekorte versie van de beschrijving van Mali op het Landenweb en van informatie uit de Wikipedia.