In de natuur
Een bezoek aan Zoo Leipzig
Terwijl Marjan luistert naar een muziekvoorstelling in de Thomaskirche, geniet ik van de dierengeluiden in de Zoo van Leipzig.
Alhoewel, genieten? Aanvankelijk is daarvan geen sprake. Het is de eerste keer dat ik de dierentuin van Leipzig bezoek en de eerste kennismaking valt tegen. Bij de entree oogt de dierentuin klein en vol. Klein wat betreft de dierenverblijven. Ik werp een blik op het acquarium* dat er van buiten zo ouderwets uitziet dat ik geen lust meer heb er binnen te kijken.
Een pad naar rechts leidt naar het oude apenhuis. In Jugendstil ontworpen is het gebouw tegenwoordig een beschermd monument. Ik ben niet echt onder de indruk, en van wat ik binnen zie al helemaal niet: ik vind het met recht een apenhuis. Ondanks dat het vijf jaar geleden wat opgeknapt is, doet het me denken aan negentiende-eeuwse dierenkooien. Daar wordt een mens niet vrolijk van, laat staan een dier. Vol is de dierentuin, zo lijkt het op het eerste gezicht, met eetgelegenheden, speelplaatsen, treintjes voor bezoekers. Om de hoek van het apenhuis worden konijntjes, in hokken die drie lagen op elkaar gestapeld zijn, te koop aangeboden. Wat zou er gebeuren met de dieren die niet verkocht worden ... ?
Hoogtepunten van een bezoek aan Zoo Leipzig
Een fotoserie van 72 beelden (opent in een nieuw venster).
Kortom, mijn eerste indrukken komen totaal niet overeen met de goede berichten die ik op internetfora over deze dierentuin las.
Pas als ik wat verder loop, merk ik dat deze dierentuin toch wel wat meer te bieden heeft dan een ordinair pretpark, waar ik het op het eerste gezicht mee vergeleek. Ook al zag ik dan al wel, achter het oude apenhuis, de contouren opdoemen van het nieuwe Gondwanaland, dat in juli geopend wordt. Er gebeuren ook goede dingen!
In dit Gondwanaland wordt het gelijknamige oercontinent nagebootst, dat stamt uit de tijd dat Afrika, Zuid-Amerika en delen van Azië nog niet van elkaar waren gescheiden. In de hal met een oppervlakte van 16.500 vierkante meter verrijst een tropisch regenwoud waarin 17.000 exotische planten en 300 diersoorten hun onderkomen zullen vinden. De Zoo bouwt hier een bijzonder ecosysteem, waarin vele bedreigde danwel bijzondere planten en dieren leven. In dat Gondwanaland komt ook het beroemdste dier van Leipzig te wonen: Heidi, de aandoenlijk-schele oppossum.
De dierentuin uit 1878 behoort tot de oudere in de wereld. Zoo Leipzig is 26 hectare groot en er leven 6600 dieren in 840 soorten. De dierentuin werkt aan een groot renovatieprogramma, de Zoo der Zukunft. Tussen 2000 en 2014 verrijzen een groot aantal nieuwe dierenverblijven en worden andere ingrijpend vernieuwd. In de afgelopen jaren kwamen in het kader van dit programma nieuwe verblijven voor olifanten, mensapen, leeuwen en stokstaartjes tot stand, evenals de Tiger taiga, een verblijf voor de siberische tijger en de Kiwara savanne, een afrikaanse savanne waar onder andere de Rothschildtgiraffes, de Grévyzebra's, de Thomsongazelles en de struisvogels leven. En komende maand wordt dus het eerder besproken Gondwanaland geopend. En o ja: In het kader van het renovatieprogramma zal het oude apenhuis worden omgebouwd naar insectarium en vlinderhuis ...
Voorbij het oude acquariumgebouw wonen de lippenberen. Wie daarbij het verblijf van deze dieren in de Zoo Berlijn voor de geest heeft, zoals ik, komt voor een aangename verrassing te staan: De Leipziger lippenberen, vijf dieren die uit drie generaties stammen, leven in een prachtig groot verblijf, vele malen groter dan in Berlijn, met veel groen, bomen, stammen, rotsen en zand. Het ziet er prachtig uit! Ze leven er samen met Rhesusapen, net zoals in hun oorspronkelijke leefgebied in Azië. Voor zover je dat in korte tijd als bezoeker constateren kan: het gaat ze goed!
Even verderop wijst een bordje in de richting van de Kiwara Savanne. Een uitgestrekte vlakte, 47.000 vierkante meter, die zoals de naam aangeeft, een savanne moet verbeelden. Maar dan wel één waar water en bijbehorende plantengroei ook een belangrijk aandeel heeft. Ik zie weinig dieren, maar des te meer groen. Goed, dat het terrein niet 'volgepropt' is met dieren! Verderop, waar de savanne lijkt te eindigen, staat een gebouw van twee verdiepingen. Het blijkt een restaurant te herbergen, vanwaar je uitkijkt op een volgende vlakte. Eten is in onze tijd toch echt tot iets onontkoombaars geworden. De savanne loopt dus nog een heel eind door. Ik zie er zebra's en gazellen. In een met riet omzoomd meer staan roze flamingo's. Struisvogels komen aangewandeld. Een prachtig gezicht.
Bevolkingsexplosie bij de stokstaartjes
Een fotoserie van 26 beelden (opent in een nieuw venster).
Bij de stokstaartjes heeft een bevolkingsexplosie plaatsgevonden. Het krioelt er van de jonge dieren; verwilderd rennen ze achter hun beweeglijke moeders aan, die ondanks de zorg voor hun kinderschaar nauwelijks stil kunnen zitten. Zelfs als een jong bij de moeder drinkt, kan het zomaar gebeuren dat deze plotseling iets meent te zien en wegrent, het jong verdwaasd achterlatend. Het is een hectische tijd bij de stokstaartjes!
Portret van een stokstaart
Een fotoserie van 32 beelden (opent in een nieuw venster).
In ruime onderkomens leven de leeuwen en tijgers. Behalve veel plaats hebben ze ook schuilplaats, waar ze zich terug kunnen trekken van de nieuwsgierige blikken van de dierentuinbezoekers.
De lekkerste blaadjes
Een fotoserie van 73 beelden (opent in een nieuw venster).
In het giraffenhuis is het voedertijd. Een jong dier leert, hoe hij de lekkerste blaadjes kan vinden. Ik sta er lange tijd bij te kijken. Een mooi gezicht!
De apen hebben in Leipzig werkelijk zeer grote verblijven. Dit Pongoland kwam tot stand als samenwerkingsproject met het Max-Planck-Institut für evolutionäre Anthropologie (met een website vol wetenswaardigheden, foto's en video's, die ik van harte bij u aanbeveel!). Maar liefst 30.000 vierkante meter groot is dit Pongoland; dat biedt kennelijk ook mogelijkheden tot het samen onderbrengen van verschillende soorten, soms bijelkaar in één verblijf. Zo leven er in het orang oetan verblijf ook geelwang gibbons. En daarnaast zijn er in dit grote gebied ook nog gorilla's, bonobo's en twee chimpansee-groepen te vinden.
In Pongoland - "Eten we alleen, of eten we samen?"
Het is nog maar de vraag of deze gorillamoeder haar lekkere boterbloemsalade met haar kind wil delen ...
Een fotoserie van 18 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - Eén verblijf. Twee werelden
Het tafereeltje met moeder en kind ziet er idyllisch uit. Maar in het verblijf geldt een duidelijke rangorde ... Dat wordt in het tweede deel van deze fotoserie duidelijk ...
Een fotoserie van 61 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - Hangjongeren in het verblijf!
Tussen oude en jonge dieren zie je dezelfde wrijvingen als tussen oude en jonge mensen.
Een fotoserie van 10 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - Bij Bimbo in de boom
Bimbo (32) laat zijn vrouw Pini (24) en kind Batak (2,5) iets bijzonders zien ...
Een fotoserie van 22 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - Suikerriet
Een fotoserie van 10 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - Spelende gibbon en oerang oetans
Bijzonder om oerang oetans met een gibbon te zien spelen én te zien hoeveel verschillende spelletjes ze verzinnen! Een mensenkind zou het ze niet verbeteren.
Een fotoserie van 47 beelden (opent in een nieuw venster).
In Pongoland - We gaan naar huis
Een fotoserie van 12 beelden (opent in een nieuw venster).
In een korte periode van minder dan een uur beleef ik in Pongoland een verbijsterende serie avonturen! De rangorde laat zien hoe één verblijf twee werelden kan bevatten. Hangjongeren in het verblijf! Een onderonsje in de boom. Eenvoudig enieten van een stuk suikerriet. Een orang oetankind probeert een gibbon te verleiden tot een spel. Helaas lukt dat niet, maar geen probleem: er leven in het verblijf verschillende orang oetankinderen; speelkameraadjes genoeg dus. Voor de rotswand zit een moeder met kind. Prachtig om een eens rustig te bekijken wat daar allemaal gebeurt. Moeder vlooit kind, kind vlooit moeder. Het jonge dier is druk bezig de wereld en zichzelf te ontdekken. Op een gegeven moment zie ik hem uitgebreid zijn hand bekijken; de vingers worden in alle mogelijke standen gebogen. En ja, het zijn er vijf! In Pongoland houdt de dierenwereld de mensenwereld een spiegel voor. Ik heb er genoten!
Aan de overkant van het verblijf zit de leider van de groep. Een ander dier zoekt zijn gezelschap, maar doet dat met een respect, dat de rangorde in de groep overduidelijk zichtbaar maakt.
Aan de overzijde van de orang oetans wonen de chimpansees, in net zo'n ruim verblijf. Er wordt net lekker gegeten. Later worden enkele jonge dieren door een oudere chimpansee tot de orde geroepen. Dat gespeel en geschreeuw ook! Hij maakt zich heel boos. Met een lange tak krijgen de jongeren ervan langs. Niets menselijks is deze dieren vreemd.
Verder naar de Baerenzwinger. Dit is weer zo'n plaats waar je kunt zien dat de Leipziger Zoo van oorsprong een oude dierentuin is. De verblijven van de beren zijn uit de jaren twintig van de vorige eeuw en zijn eigenlijk volkomen ongeschikt voor deze dieren. Het meest opvallende aan de Baerenzwinger is wel, dat hij geheel uit baksteen is opgetrokken, hetgeen een bijna absurde vertekening geeft van de natuurlijke (beren)wereld. Ik geef toe dat ook moderne, meer aan de behoeften en oorspronkelijke leefomgevingen van dieren aangepaste verblijven slechts simulaties van een werkelijkheid zijn. Maar deze negentig jaar oude baksteen-simulatie slaat de plank wel echt helemaal mis...
Heinz Koch, Eisbärengehege im Zoo, 2 mei 1964.
Bron: Bundesarchiv; Bild 183-C0502-0005-001. Op deze afbeelding uit Wikimedia Commons is een Creative Commons licentie van toepassing.
De dierentuin vindt dat zelf eigenlijk ook. Bij de Baerenzwinger staat een bord, waarop dat ook duidelijk staat aangegeven:
Seit dem Jahr 2000 setzt der Zoo Leipzig seinen Masterplan zum "Zoo der Zukunft" um. Dabei werden alte Gehege schrittweise zu modernen, weitläufigen und möglichst gitterlosen Anlagen umgebaut, die für Tier und Mensch gleichermassen Attraktiv sind.
Leider können nicht alle Umbaumassnahmen auf einmal stattfinden. Die Brillenbären bewohnen deshalb zurzeit noch die 1929 errichtete Bärenburg. Auf der Anlage werden früher fünf verschiedene Bärenarten gehalten. Durch Zusammenlegung aller Einzelgehege steht den Brillenären eine relativ grosse, strukturierte Anlage zur Verfügung.
Im Rahmen des Umbaus zum "Zoo der Zukunft" wird auch der Themenbereich Südamerika gestaltet. Unsere Brillenbären werden dort eine neue, naturnahe Anlage erhalten, wie sie auch jetzt schon die Lippenbären bewohnen.
De enkele brilbeer, die ik in verblijven zie liggen, maakt een treurige indruk. Of ze werkelijk treurig is, of dat het eigenlijk het hele verblijf is dat treurig aandoet? Als bezoeker krijg je slechts een indruk. Hoe het werkelijk is, hoe de dieren het zelf ervaren, valt aan de hand van zo'n beperkte indruk moeilijk te zeggen.
De siberische tijgers wandelen door het water! Ook iets wat je niet zo vaak ziet - voor mij is het tenminste de eerste keer.
De dierentuin kent een Asie-Welt. Daar leven de olifanten op een terrein, dat bijna eenderde van de oppervlakte van de Berlijnse zoo beslaat. Ik zie er slechts één dier, dat rustig wat hooi naar binnenwerkt. De andere dieren bevinden zich in het reusachtige binnenverblijf, dat ook een bad bevat. In een kelder kan door een reusachtige glaswand het baden van de olifanten bekeken worden. Dat moet een spectaculair gezicht zijn! Helaas is de olifantenwereld op dit moment in rust; het ziet er niet naar uit dat de dieren in het water zullen gaan.
Verder dus maar. Met een grote omweg kom ik weer bij de lippenberen terecht. Daar is wat meer activiteit dan bij mijn eerste bezoekje eerder op deze dag. Beide lippenberen zijn driftig op zoek naar eten in de spleten van de boomstammen in hun terrein. Nu kun je zien over wat voor kracht ze beschikken. Grote boomstammen worden opgetild en omgerold alsof het rietjes zijn.
Eén van de Rhesusapen in het verblijf heeft bedacht dat het gras aan de bezoekerskant veel groener is dan in het verblijf. Met behulp van een overhangende tak steekt hij over, tot enige schrik van bezoekers, die hij echter nauwelijks bekijkt. Het bordje aan het hek met zijn foto is veel interessanter! Wat grappig om te zien hoe het dier lang en aandachtig naar zijn eigen afbeelding zit te kijken.
Van apen en beren
Een fotoserie van 74 beelden (opent in een nieuw venster).
Het aapje loopt een aantal malen over het hek heen en weer. Een soortgenoot in het verblijf trekt gekke gezichten, alsof hij of zij zeggen wil: "Wat doe je nu toch weer voor raars". Na het verorberen van enkele lekkere verse grassprieten klautert de aap via rotsen aan de zijkant weer terug naar zijn verblijf.
Bij het bekijken van dieren vliegt de tijd. Als ik wegloop bij de lippenberen, gaat het al aardig richting sluitingstijd. Alhoewel gezegd wordt dat eerste indrukken meestal bewaarheid worden, was dat deze keer toch niet het geval. Afgezien van het drukke en volle entree- en eetgedeelte, is Zoo Leipzig een fraaie dierentuin, die grotendeels vernieuwd is een aangepast aan moderne inzichten. Ik heb er na mijn aanvankelijke ergernis met veel plezier rondgekeken.
* Het acquarium links laten liggen was onterecht. Ik zie na terugkeer in Nederland op de website van de dierentuin dat het er van binnen heel wat beter uitziet dan van buiten.