In de natuur
Apenheul rond Dierendag
Rond Dierendag breng ik weer eens een bezoek aan de Apenheul.
Een leeuwaapje geniet van de dag.
Op deze dag wordt overal ter wereld stilgestaan bij de rechten van de dieren in onze samenleving.
4 oktober is ook de sterfdag van sint Franciscus van Assisi (1181-1226), de grondlegger van de kloosterorde der Franciscanen. Uit de verhalen over het leven van deze heilige zijn vooral die over zijn liefde voor de natuur en de dieren tot de verbeelding gaan spreken, zowel bij katholieken als bij protestanten. Met name de uit de geschiedschrijving bekende preek van Franciscus tot de vogels heeft steeds opnieuw inspiratie gegeven. In de twintigste eeuw ontstond er een sterke opleving in de belangstelling voor Franciscus als dierenvriend. Die belangstelling heeft zeker meegespeeld toen in 1929 tijdens een internationaal congres van verenigingen voor dierenbescherming in Wenen de sterfdag van de heilige Franciscus werd uitgeroepen tot internationale dag van het dier.
Een jong Boliviaans doodshoofdaapje ontdekt zijn wereld.
In Nederland werd in 1930 voor het eerst Dierendag gehouden. 66 jaar eerder, in 1864, was in Den Haag de Haagsche Vereeniging tot Bescherming van Dieren opgericht in navolging van al bestaande verenigingen elders Europa en als eerste van een reeks plaatselijke verenigingen in Nederland. In 1877 werd haar naam veranderd in Landelijke Vereeniging en onder die naam sloten de meeste lokale vereningen zich aaneen. De belangrijkste doelstellingen van de Ver(e)eniging (afgekort: de Dierenbescherming) waren en zijn nog steeds de tot standkoming van de wetgeving voor dieren en de controle op de naleving van dierenwetten. Na de eerste wereldoorlog begon zij ook voorlichting te geven via brochures, folders, film, krant, radio en televisie. Dierendag werd vanaf 1930 de belangrijkste dag in het jaar voor het houden van voorlichtingcampagnes.
Dierendag is door de internationale verenigingen van dierenbescherming ingesteld als wereldthemadag om het publiek bewust te maken van het idee dat dieren rechten hebben en beschermd moeten worden. Het verschijnsel themadag of dag in het teken van een bepaald idee bestond in 1929 nog relatief kort. Het was een nieuw middel om te wijzen op de ondergeschikte positie van bepaalde groepen en op veronachtzaamde vraagstukken in de samenleving. Dierendag sloot als betrekkelijke nieuweling in de reeks aan bij (inter)nationale dagen als de Dag van de Arbeid (1890), Vrouwendag (1910), Moederdag (ca. 1914) en Boomplantdag (1919).
Deze nandu leeft samen met de doodshoofdaapjes in één groot bosverblijf.
In de nu meer dan tachtigjarige geschiedenis van Dierendag is in de loop der tijd veel veranderd. In Nederland werd deze dag in 1930 in de Nieuwe Rotterdamsche Courant begroet met een beschouwend artikel over de houding van de mens tegenover de dieren. Het artikel eindigde met een citaat (uit ca. 1900) van de theoloog en predikant P.H. Hugenholtz jr. als motto voor deze eerste dierendag: "'t Is een schande voor onze zoogenaamd-Christelijke beschaving, dat er nog vereenigingingen tot bescherming van dieren nodig zijn." Ook andere kranten plaatsten in de beginperiode van Dierendag bespiegelende stukken over mensen en dieren en over het werk van de Dierenbescherming. Op 4 oktober 1939 bijvoorbeeld wijdde de Provinciale Drentsche en Asser Courant een artikel aan dierenmishandeling en aan de maatregelen van de dierenbescherming daartegen, waaronder het uitroepen van Dierendag.
Zowel de manier waarop Dierendag gevierd wordt als de berichtgeving daarover in de media zijn sindsdien sterk veranderd. Steeds meer groeperingen zijn zich zelfstandig of in samenwerking met de Dierenbescherming met de organisatie gaan bezighouden. Dierendag heeft zich vooral sinds de jaren 1960 ontwikkeld van een campagnedag van de Dierenbescherming naar een dag van kleine evenementen. Vooral in de lokale media wordt aan de activiteitenprogramma's aandacht besteed. Beschouwingen over dieren naar aanleiding van Dierendag verschijnen nauwelijks meer in de pers.
Ook dieren, zoals deze katta's, kennen vriendschap.
De groepen die men op Dierendag wil bereiken, zijn niet veranderd. Van meet af aan zijn kinderen de belangrijkste groep waartoe men zich richt om hen een gevoel voor dieren en de natuur bij te brengen.
Van oudsher ook speelt de school overal in het land een primaire rol bij de organisatie van activiteiten. Leerlingen van basisscholen doen bijvoorbeeld mee aan teken- en verkleedwedstrijden, bouwen vogelnestkastjes of bezoeken kinderboerderijen. Nieuw sinds de jaren 1970 is dat de leerlingen hun huisdieren mee naar school brengen en dat er prijzen worden uitgereikt voor de beste verzorging.
Naast de school is ook de kerk altijd betrokken geweest. De organisatie door de kerk van activiteiten met dieren is echter recent. In Roermond bijvoorbeeld, waar Dierendag Alderbeestedag wordt genoemd, wordt sinds de jaren 1960 jaarlijks een optocht van kinderen met hun huisdieren gehouden die eindigt in een dierenparade voor de kapelaan. Een dierenzegening op dierendag door de pastoor vindt sinds 1993 plaats op het kerkplein in Uden. De laatste tijd worden huisdieren, van kinderen en van volwassenen, ook wel in de kerk gezegend. In het jaar 2000 was dat bijvoorbeeld het geval in rooms-katholieke kerken in Leidschendam en in Den Haag. Van protestantse zijde organiseerde de Stichting Kerk en Dier in dat jaar in Harderwijk ter gelegenheid van dierendag een lezing over de bioindustrie.
Verder zijn de laatste decennia ook allerlei gemeentelijke instellingen en verenigingen (zoals buurt-, jongeren- en welzijnscentra, dierenverenigingen en kinderboerderijen) jaarlijks actief betrokken bij dierendag, vaak met de organisatie van huisdierenkeuringen waaraan ook veel dierenartsen hun medewerking verlenen.
Kinderspeeltijd bij de oerang oetans
De Dierenbescherming zelf is met al haar afdelingen en zusterinstellingen (als dierenambulance, dierenasiels, Stichting Lekker Dier enz.) in de week van dierendag het meest actief. In 1972 werd voor het eerst een open asieldag gehouden in Zutphen. Sinds enkele jaren houden alle bij de dierenbescherming aangesloten asiels jaarlijks open huis om het publiek kennis te laten maken met hun werk en in de hoop nieuwe bazen voor de asieldieren te vinden. Op die dagen voert de Dierenbescherming steeds intensief campagne met voorlichting, ledenwerfacties en financiële acties.
Tenslotte is de inbreng van de commercie op Dierendag steeds belangrijker geworden. De commerciële bijdragen aan dierendag zijn vaak het meest origineel. Zo worden er door restaurants openbare maaltijden georganiseerd voor dieren en taarten aangeboden aan olifanten of apen in dierentuinen. Winkelverenigingen organiseren in winkelcentra tijdelijke kinderboerderijen. De Commissie ter Promotie van het Nederlandse Boek (CPNB) vestigde in 2000 de aandacht op de Kinderboekweek (met het thema dier) door middel van allerlei acties met dieren (huisdierkeuringen, gratis dierenartsspreekuur, minikinderboerderijen) in bibliotheken. Een VVV bood in 2000 rond 4 oktober een toeristisch dierenarrangement aan op Ameland en een hondenvoerfabrikant opende in dat jaar op Dierendag in het Vondelpark in Amsterdam een hondensnackautomaat. Ook sommige media doen mee aan dierendag.
Tegenwoordig heeft dierendag zich ontwikkeld tot een evenementendag met kleinschalige activiteiten op verspreid lokaal niveau vooral voor kinderen georganiseerd, maar met een vermenging van veel verschillende belangen.
Een teder moment tussen gorillamoeder en kind.
Terug naar mijn bezoek aan de Apenheul. Natuurlijk zijn aan de foto's op deze pagina weer de nodige verhalen verbonden - zomaar door een dierenpark wandelen zonder iets te beleven lijkt me bijna onmogelijk. Maar zo rond dierendag zijn het niet de verhalen van bezoekers, maar de dieren zelf die de hoofdrol toekomt. Daarom, in plaats van nog meer tekst: veel plezier met de onderstaande fotoseries!
Apenheul rond Dierendag 1 - Jonge Boliviaanse doodshoofdaapjes ontdekken hun wereld
Een fotoserie van 11 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 2 - Een etentje bij de sifaka's
Een fotoserie van 20 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 3 - Drie katta's en een rolstoel. Enkele katta's hadden een buitengewone belangstelling voor een bezoekster in een rolstoel. Wat het precies was dat ze zo aantrok? Ik weet het niet. Ze deden de bezoekster er in ieder geval een groot plezier mee.
Een fotoserie van 19 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 4 - Rustige momenten op het oerang oetang eiland. Rustige momenten, inderdaad, maar daarom niet minder het aanzien waard!
Een fotoserie van 40 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 5 - Een oerang oetang kind leert spelen. Niet hoger dan een meter boven de grond leert een oerang oetang kind hoeveel pret je kunt hebben in de touwen.
Een fotoserie van 25 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 6 - Het leven in de gorilla grootfamilie. Het lijkt of er in deze fotoserie eigenlijk maar weinig gebeurt. Niets is echter minder waar: let eens goed op de interactie tussen de dieren, oud en jong!
Een fotoserie van 97 beelden (opent in een nieuw venster).
Apenheul rond Dierendag 7 - Dieren van de Apenheul. Geen uitputtend overzicht, maar een goede gelegenheid om ook iets van de andere dieren uit de Apenheul te laten zien.
Een fotoserie van 32 beelden (opent in een nieuw venster).
De tekst over Dierendag is van Eveline Doelman, Meertens Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Op verzoeken tot (her)publicatie werd helaas niet gereageerd; omdat de tekst al op meerdere plekken op het internet staat, en dus al verschillende malen overgenomen is, heb ik hem toch maar in dit verslag opgenomen.