In de natuur
Een bezoek aan het Zoopark Kaliningrad
Bij de ingang van Zoopark Kaliningrad staat een vrolijk en uitnodigend bord met afbeeldingen van dieren die in de tuin te zien zijn.
Voorbij de kassa is het beeld minder vrolijk. Op een open plaats bevindt zich een rond gat in de grond met betonnen wanden en bodem. In het midden twee plateau's, waar de dieren op kunnen klimmen. Het ziet er naargeestig uit. Gelukkig is deze 'kuil' leeg. Dieren die hierin zouden moeten verblijven, zijn niet te benijden.
We wandelen verder, langs een stalletje met souvenirs. Vrolijke paraplus met dierendessins, ballonnen en de onvermijdelijke pluche knuffelbeesten.
We komen langs een fonkelnieuw verblijf voor zeehonden. Niet heel groot, maar wel met een mooi bassin. Zeeleeuwen zwemmen rondjes; één zit op zijn gemak te zonnen aan de rand van het bassin. Het is een groot contrast met de kuil bij de entree.
Snechinka.
De fotoseries zijn niet beschikbaar.
Het Zoopark Kaliningrad (vroeger de Königsberger Tiergarten) is één van de grootste en oudste dierentuinen van Rusland. In 1895 vond op de plek van de tegenwoordige dierentuin de Noordoostelijke Duitse industrie en ambachtstentoonstelling plaats. Na afloop van de tentoonstelling stelde de organisator voor de houten paviljoens van de tentoonstelling niet te verwijderen, maar ze te gebruiken als voorzieningen voor een dierentuin. Het idee kreeg steun en werd met enthousiasme ontvangen onder de Königsbergers, aangezien zij al in de tachtiger jaren van de negentiende eeuw hadden gedacht over de oprichting van een dierentuin in hun stad.
Men ging voortvarend te werk en al op 21 mei 1896 werd de dierentuin geopend. Op dat moment waren er in de dierentuin al 893 dieren van 262 verschillende soorten te zien.
Omdat de dierentuin geen financiële steun van de overheid kreeg, werden voor de versterking van de kas op het terrein van de dierentuin vele evenementen georganiseerd. Zo trad er bijvoorbeeld een blaasorkest op - 's zomers iedere dag in de open lucht; 's winters op zondag en woensdag in een concerthal voor 2500 mensen.
Aan de goede jaren van de dierentuin kwam met de eerste wereldoorlog een einde. Op 17 augustus 1914 sloot de dierentuin haar poorten. Alle vrije vertrekken werden door soldaten als opslagplaatsen voor uitrustingen gebruikt. De dierentuin werd opnieuw geopend in 1918, onder veel moeilijker omstandigheden dan voor de oorlog. In 1921 waren er nog maar 565 dieren in de tuin.
De tweede wereldoorlog was een nog veel grotere ramp voor de dierentuin. Slechts vier dieren overleefden de tweede wereldoorlog: een damhert, een ezel, een das en een nijlpaard.
Het nijlpaard was er bijzonder slecht aan toe: tijdens de aanval op de stad werd het dier door zeven verdwaalde kogels geraakt. Het arme dier werd ontdekt in een greppel aan de rand van de dierentuin.
Dierverzorger (of dierenarts; dat werd me niet duidelijk) Vladimir Petrovitsj Polonski nam het gewonde nijlpaard onder zijn hoede. In het archief van Kaliningrad is hiervan een document bewaard gebleven, getiteld Geschiedenis van de behandeling van het nijlpaard. Dankzij dit hieronder gereproduceerde verslag weten wij hoe het afliep met het dier.
Nijlpaard van 18 jaar. Groot postuur. Bijnaam: Hans. Zeven keer gewond geraakt. En twee zelfverwondingen. 13 dagen zonder voedsel of water geleefd.
Geschiedenis van de behandeling van het nijlpaard
Ik begon de behandeling van het nijlpaard op 14 april van dit jaar. Om te beginnen bood ik hulp door het geven van water. Vervolgens probeerde ik hem melk te geven. De keer daarop gemalen bieten. Het nijlpaard begon te eten. Maar na drie dagen hield hij op. Ik haastte me om het nijlpaard wodka te geven. Ik gaf hem 4 liter. Daarna begon het nijlpaard hevig om eten te vragen. Ik gaf hem eerst een klysma (vier emmers gedestilleerd water). Daarna begon ik hem te voeren. Het nijlpaard probeerde weg te gaan, maar omdat hij dronken was, liet hij zich vallen. Er was een verwonding aan de zijkant van het dier (25 x 27cm). Deze heeft een diepte van 4 cm. Een andere wond (6 x 7 cm). Het nijlpaard begon te eten, maar hij knapte niet op. Ik gaf hem voor de tweede keer een klysma (4 emmers gedestilleerd water). Het nijlpaard begon op te knappen. Er gingen twee weken voorbij. Het nijlpaard at matig. Ik besloot om wodka te geven, 4 liter. Het nijlpaard begon goed te eten. Maar er deed zich weer een opstopping voor. Ik gaf nog een klysma (4 emmers gedestilleerd water). Het nijlpaard knapte op, maar at slecht. Ik besloot hem wodka te geven (4 liter). En het Nijlpaard begon goed te eten. Er kwamen dagen zonder eetlust. Ik nam ze weg door verandering in voedsel.
Hierna volgt een gedetailleerde beschrijving van de verzorging van het nijlpaard. Over het resultaat van het voltooide werk gaat de volgende informatie:
Resultaat van de behandeling
Het is gelukt het nijlpaard te redden. Nadat ik 21 dagen niet van hem ben weggegaan, nadat 1 maand en 19 dagen voorbij waren gegaan, verwezenlijkte ik de volledige gezondheid en ben ik nu bezig met de training van het nijlpaard, maak vaak ritjes op het nijlpaard door het park, enz.
Dierverzorger Vladimir Petrovitsj Polonski
Klaarblijkelijk bond de dierenarts zich aan het bijzondere beest, omdat uit de volgende notitie onrust blijkt over het verdere lot van het dier:
Aan de directeur van de Moskouse dierentuin van de dierenarts V.P. Polonski - dierentuin van Königsbergen
Verzoek
Ik ontving een bevel van het commando dat ik omtrent de instandhouding van de zich in het park bevindende dieren in de stad Königsberg, zoals ik met het nijlpaard had gehandeld, ook met andere dieren moest handelen. Daarom vraag ik u te verzoeken aan de regering, dat ze toestaat dat de beesten die zich in het park van de stad Königsberg bevinden, naar de dierentuin van Moskou worden gezonden. Dit omdat de beesten niet voldoen aan de gegeven condities, namelijk voor de overwintering.
Ik verzoek U hieraan snel aandacht te besteden.
Dierenarts V.P. Polonski
24-07-1945
De ongemakkelijkheid van de dierenarts bleek echter onnodig. Al op 27 juni 1947 vierde de dierentuin zijn tweede verjaardag. Op dat moment leefden er 50 dieren, waartoe ook het opgeknapte nijlpaard hoorde. Vanwege de hulp van de Zoologische Vereniging en andere dierentuinen uit het land begon de dierentuin snel te groeien. Veel exotische dieren werden door Kaliningradse zeelui meegebracht.
In 1973 kwam in de dierentuin het instituut van beschermheerschap op. Vele Kaliningradse ondernemingen namen dieren of objecten in de dierentuin onder hun hoede. Zo werden meer dan 130 objecten gebouwd en gerestaureerd, er werden voetgangerspaden aangelegd, bankjes geplaatst en nog veel meer.
Het Zoopark, dat een grondgebied van 16,5 hectare beslaat, heeft inmiddels 315 verschillende diersoorten. In de dierentuin leven 2264 dieren (de stand van 2005). Ook heeft de dierentuin een groot bomenpark. De bezienswaardigheden van het park zijn dus niet alleen dieren, maar ook zeldzame planten zoals de ginkgo-boom, een levend fossiel en tijdgenoot van de dinosauriërs.
Wat verderop zijn de hokken van de grote roofdieren. In deze dierentuin kun je er van bovenaf inkijken. Kale kavels, zeg maar grasveldjes, van elkaar gescheiden door dik traliewerk. De hokken zijn niet klein, zoals in Berlijn of Amsterdam. Maar dat is dan ook wel het enige positieve wat ik erover kan zeggen. Het bekijken van dieren van bovenaf door een traliewerk is niet fijn. Ik kan me ook niet voorstellen, dat de dieren het zelf prettig vinden om van bovenaf 'bespied' te worden.
In de hokken zitten Amur-tijgers. Prachtige grote dieren, koningen van de jungle - die wat sloom over hun grasveldje wandelen en hier en daar een sprietje knabbelen.
Verderop liggen de berenverblijven. Berenkuilen is een beter woord. Hadden de tijgers nog een grasveldje, de berenverblijven zijn van grauw beton en bevatten, behalve een enkele boomstam, geen natuurlijke materialen. Her en der zitten grote scheuren in het metselwerk. De verblijven, geplaveid met betonstroken en kasseien, zijn omgeven door muren van zeker vijf meter hoog, hetgeen de toch al niet grote verblijven nog kleiner doet lijken.
De dieren kijken zoekend omhoog naar het handjevol bezoekers. Wat een aandacht denk ik eerst, maar dan zie ik de zakken met brood, noten en ander voedsel die de mensen bij zich hebben. Dat is niet voor hen zelf, maar voor de dieren. Met verbazing kijk ik toe, hoe de beren door de bezoekers gevoerd worden. Dat heb ik de laatste jaren toch in geen enkele dierentuin meer gezien.
Ik moet overigens wel zeggen, dat ondanks de schamele onderkomens die schreeuwen om onderhoud en ondanks het voederen door de bezoekers, de dieren er - voor zover ik dat kan beoordelen - er goed uitzien. Schoon, met een glanzende volle vacht, monter.
We wandelen verder. Langs een schildering van een ijsbeer - nog steeds vragen wij ons af: worden die dieren in deze dierentuin gehouden of is het bord bij de ingang niet meer dan een leuke reclame?
Ook op de grote hertenweide, in een kunstmatig dalletje gelegen - het eerste echt mooie verblijf dat ik hier zie - verdringen de dieren zich op de plek waar ze het dichtst bij de bezoekers kunnen komen. En ook hier gaat de liefde door de maag!
Verderop zien we nog meer berenverblijven. En dan, onverwacht, zien we een ijsbeer! Ze zijn er dus toch! Naderbij komend, schrik ik van het verblijf. Een steile rots, omgeven door een smalle gracht en daaromheen een vele meters hoge betonnen muur, afgezet met gaas en prikkeldraad. Zo wordt tegenwoordig een strafgevangenis nog niet beveiligd ...
In het verblijf woont ijsberin Snechinka - dat betekent Sneeuwvlokje. Een prachtige, naar mijn indruk nog jonge berin met een volle witte vacht. Later zie ik echter op een bordje, dat ze geboren is in 1973. Dat zou betekenen, dat ze al 36 jaar oud is - en daarmee een van de oudste ijsberen ter wereld! Aan haar uiterlijk is dat beslist niet te zien!
[De leeftijd van Snechinka wordt me later bevestigd door Birgit van het blog Die K-Files. Knuts Aussenposten im Indischen Ozean. Helaas heeft de berin niet lang meer geleefd. Enkele maanden na ons bezoek is Snechinka overleden.]
Ook Sneeuwvlokje is alleen maar geïnteresseerd in bezoekers met tassen - dat betekent: eten. Terwijl wij bij haar verblijf staan te kijken, zien we hoe behendig ze het voedsel vangt. Die behendigheid heeft ze ook wel nodig op haar steile rotspartij, waar nauwelijks plek voor haar is om te draaien. Het is pijnlijk om te zien hoe weinig plaats ze heeft op haar steile rots. Het is dat ze niet beter weet ...
Ze staat op een uitstekende rotsplaat van maar net een vierkante meter, met diep onder haar de gracht met groen-bruin water. Of het diep genoeg is om haar val te breken, als ze haar evenwicht verliest? Ik denk er maar liever niet aan. Met verbazing kijk ik wat ze allemaal naar binnenwerkt. Noten, oud brood, koekjes, zelfs een stukje chocolade ...
Aangrenzend woont een kraagbeer en daarachter een aantal bruine beren. Op hun achterpoten staand, bedelen ze om eten. Het biedt een raar perspectief. Achter de ruggen van de voederende bezoekers zie ik de hoofden van de verwachtingsvol kijkende beren. Het is een surrealistisch beeld - net of het niet echt is.
Langs een parkje met ooievaars en pelikanen wandelen we terug. Bij de tijgers zien we een dier met zijn poten tegen een deur slaan. Doffe dreunen klinken door de dierentuin. Aan de andere zijde kijkt een andere tijger - zijn partner - hulpeloos toe. De triestheid van zulke beelden is niet fijn. En in deze dierentuin zien we er net iets te veel van.
In een artikel uit 2003 op de website van de BBC lezen we, weer thuis, waarom de bezoekers de dieren voeren. Enkele citaten:
Russian zoo fights for survival
The traditional "Don't feed the animals" sign features prominently in zoos around the world - but in the Russian city of Kaliningrad, zoo staff too may be secretly hoping that the warning will be ignored. Sackloads of apples and carrots presented by kindly visitors to keepers are now an essential part of the animals' diet.
The zoo is running out of cash, and an urgent appeal to the city's residents is the only thing that has kept the animals from starving, according to a Russian TV report.
[...]
With government funding barely enough to pay the staff's wages, cheap hay and cereals are about the only thing that is in abundance. The zoo's bears have become adept at scrounging food from visitors, happy to perform a trick or two for a treat.
"We owe money for food deliveries, so we have to make do with very little," says Valentina Vasilenko, one of the keepers. "Every staff member brings apples or berries from home for the animals."
Willow sprigs for pregnant kangaroos are a luxury, and although winter is just weeks away, the roof in the tropical animals' quarters is still not finished. The zoo is using electric heaters to keep temperatures up, but without urgent repairs it is going to be a grim winter.
"We take out loans and pay them back as best we can. There is little we can do," the zoo's manager, Ludmila Anoka, says. She has already had to sell some of the animals to save them from starvation and supplement the scanty diet of the rest. Two female gibbons and a tapir - a creature related to the horse and the rhinoceros - have recently found refuge at London Zoo, and a couple of snow leopard cubs are next in line for asylum in foreign parts.
Hoe het tegenwoordig met de dierentuin gaat, heb ik zojuist aan de hand van mijn eigen indrukken beschreven ...
Meer informatie over de geschiedenis van Zoopark Kaliningrad vindt u op de website van de Wapedia.
Informatie over de dierentuin - in het bijzonder de geschiedenis van het nijlpaard - is overgenomen uit de Wikipedia.
